Ці можна ставіць на магілах блізкіх электронныя свечкі, або для малітоўнай памяці належыць выкарыстоўваць звычайныя лампадкі? Ці ёсць у Касцёле асаблівыя рэкамендацыі адносна таго, якія свечкі лепш запальваць на могілках?
Адказвае кс. Артур Ляшнеўскі SDB
Гісторыя традыцыі
Карані традыцыі запальваць агонь на месцах пахаванняў сягаюць у глыбокую старажытнасць. У дахрысціянскія часы агонь на магілах продкаў лічыўся сродкам сувязі з памерлымі, спосабам іх “сагрэць” або асвятліць ім шлях. Аднак з прыходам хрысціянства гэты звычай атрымаў цалкам новае, пераасэнсаванае напаўненне.
Ужо ў першыя стагоддзі хрысціяне збіраліся ў катакомбах, на месцах пахавання мучанікаў, дзе запальвалі алейныя лямпы і свечкі. Гэта рабілася не толькі дзеля фізічнага святла, але і як знак ушанавання тых, хто перайшоў у вечнасць. З часам у Каталіцкім Касцёле замацаваўся звычай прыносіць знічы (лампадкі) на могілкі, асабліва 1 лістапада (урачыстасць Усіх Святых) і 2 лістапада (успамін усіх памерлых вернікаў). Жывое полымя стала неад’емнай часткай літургічнай культуры Касцёла і хрысціянскай народнай пабожнасці.
Тэалагічны сэнс жывога агню
З пункту гледжання каталіцкай тэалогіі жывы агонь на магіле нясе некалькі ключавых сэнсаў:
Хрыстус — Святло свету. Галоўны тэалагічны сэнс кожнай свечкі ў касцёле ці на могілках — гэта напамін пра Уваскрослага Езуса, які перамог цемру граху і смерці. Запальваючы жывы агонь, вернікі вызнаюць веру ў тое, што жыццё чалавека не заканчваецца на могілках, а працягваецца ў Божым святле.
Сімвал вечнага святла (Lux perpetua). У каталіцкіх малітвах за памерлых часта гучаць словы: “Святло вечнае няхай ім свеціць”. Зніч, які гарыць на магіле, з’яўляецца фізічным, бачным адлюстраваннем гэтай малітвы. Гэта просьба да Бога прыняць душу памерлага ў Валадарства вечнага святла.
Элемент ахвяры і малітвы. Прысутнасць на могілках, купля зніча і фізічнае распальванне агню — гэта асабістая ахвяра часу і высілкаў чалавека дзеля памяці пра блізкага. Свечка гарыць і паступова згарае, што сімвалізуе само чалавечае жыццё, якое павінна быць аддадзена Богу, а таксама бесперапынную малітву, якая працягваецца нават тады, калі вернік ужо сышоў з могілак.
Чаму электронныя свечкі супярэчаць сутнасці сімвала
Апошнім часам усё больш папулярнымі становяцца электронныя (дыёдныя) знічы, аднак духавенства і багасловы заклікаюць адмовіцца ад іх на карысць сапраўдных свечак па некалькіх важкіх прычынах:
Страта сакральнасці і праўдзівасці. Хрысціянская літургія і сімволіка пабудаваны на прынцыпе праўдзівасці знакаў (Veritas signi). Вада ў хрышчэнні павінна быць сапраўднай вадой, хлеб і віно — сапраўднымі прадуктамі, а агонь — сапраўдным агнём. Электронная свечка — гэта падробка, пластыкавая імітацыя, якая не здольная перадаць ідэю жывога, цёплага святла і ахвярнасці. Штучнае святло робіць знак мёртвым і фармальным.
Адсутнасць працэсу згарання. Жывая свечка згарае, аддаючы сябе, што сугучна з ідэяй малітвы-ахвяры. Электронны прыбор проста спажывае энергію батарэйкі, у ім няма моманту “жыцця” і самаахвяравання.
Экалагічны аспект. Каталіцкі Касцёл (асабліва пасля энцыклікі Папы Францішка “Laudato si'”) звяртае вялікую ўвагу на клопат пра навакольнае асяроддзе — Божае стварэнне. Традыцыйныя знічы з воску ці парафіну ў шкляных падсвечніках наносяць значна менш шкоды, чым пластыкавыя электронныя скрынкі з батарэйкамі, якія пасля выкарыстання ператвараюцца ў таксічнае смецце, што стагоддзямі будзе забруджваць зямлю могілак.
Такім чынам, жывы агонь — гэта мова веры, сімвал любові і сувязі паміж Касцёлам, які змагаецца на зямлі, і Касцёлам, які ўжо перайшоў у вечнасць. Ён патрабуе чалавечага дотыку і клопату, што і робіць яго сапраўдным хрысціянскім знакам.
З малітвай, ксёндз Артур